5 Year Integrated Master in Sanskrit – Vyākaraṇa

पाठ्यक्रमनिर्णयभूमिः

सम्प्रदायानुसारेण व्याकरणशास्त्रमधिजिगीषूणां कृते एषः पाठ्यक्रमः परिकल्पितः । पाणिनीये वैदुष्यं प्रेप्सुभिः प्राधान्येन अवगन्तव्याः अंशाः सन्ति अष्टाध्याय्याः क्रमः, शब्दसिद्धिप्रक्रिया, सूत्राणां लक्ष्यसाधकत्वपरीक्षा, आर्थिकविचाराः  चेति । सम्प्रति भारतदेशे अनेकाः व्यकरणाध्य्यनपद्धतयो दरीदृश्यन्ते यत्र एतेषामंशनां क्वचित् कश्चिदाद्रियते । इहास्माभिः ताः पद्धतीरवलोक्य, तदीयैर्गुणैश्छात्राः यथा युज्येरन् तथायं पाठ्यक्रमः परिकल्पितः ।

तत्र सौत्रक्रमज्ञानाय व्याकरणाध्ययनप्राणभूतमष्टाध्याय्याः स्मरणमादौ क्रियते ।

ततः सूत्रार्थज्ञानं, लक्ष्ये तत्समन्वयं च साधयितुं सिद्धान्तकौमुदी अधीयते । सिद्धान्तकौमुद्याः अध्ययनावसरे मध्ये एव, पौष्पी तिङन्तप्रक्रियापद्धतिः बोध्यते, यया पाणिनीयप्रक्रियायाः स्वारस्ये ज्ञाते तिङन्तप्रकरणस्याध्ययने सौकर्यं कल्प्यते । ततः सूत्रार्थानामुपरि प्रौढविचारपरे द्वे व्याख्ये, प्रौढमनोरमा-लघुशब्देन्दुशेखराख्ये अध्याप्येते यत्र प्राधान्येन शब्दसिद्धिप्रक्रियायाः वैशद्येन विमर्शः इतरैः सहकारिभिर्विषयैः सह कृतः । एतेन शब्दसिद्धिप्रक्रियायां पाटवं छात्रा अवाप्नुयुः ।

तत उत्तरं महाभाष्यस्य आद्यानि नवाह्निकानि, समर्थाह्निकं, कारकाह्निकं च अध्याप्यन्ते । अत्र सूत्रस्य अतिव्याप्त्यव्याप्त्यादिविचाराः, प्रत्याख्यानानि, उपसंख्यानानि इति सर्वस्यास्य परिचयो भवति । अनेन शास्त्रस्य सर्वात्मना परीक्षणं भवति ।

ततः आर्थिकविषयाणां परिचयाय वैयाकरणभूषणसारः, लघुमञ्जूषायाः सुबर्थविचारात्मको भागश्च अध्याप्येते । एतन्मध्ये वाक्यपदीयमपि अध्याप्यते यत्र व्याकरणस्य आर्थिकभागस्य मूलभूता अंशा निरूपिताः ।

एतावता अधीतेन छात्राः प्रायेण व्याकरणविषयस्य कस्यापि ग्रन्थस्य अवलोकने अवगमने विमर्शे च सामर्थ्यमाप्नुवन्ति । एतावती अध्ययनपद्धतिः अन्याभिः सभाभिः संचाल्यमानासु परीक्षासु भागग्रहणे छात्राणां सामर्थ्यं भवेदिति धिया, काञ्ची-वेदवेदान्तशास्त्रसभया तेनलीनगर्यां संचाल्यमानां परीक्षापद्धतिं मनसि निधाय कल्पिता ।  

व्याकरणाध्ययनस्य मुख्यमुद्देश्यं भवति शब्दानां साधुत्वपरीक्षा । सा च स्वस्य इतरेषां च प्रयोगेषु । सा च विना प्रामाणिकप्रयोगावलोकनं न शक्यते कर्तुमिति तदर्थं प्राचीनानामर्वाचीनानां च विदुषां प्रयोगपरिचयाय काव्यमप्यत्र अनिवार्यविषयतया निवेशितम् । एवं व्याकरणाध्ययने अपेक्षितस्य न्यायशास्त्रस्य परिचयाय दीपिकासहितः तर्कसंग्रहोऽपि पाठ्यक्रमे निवेशितः ।

ततः छात्राणां संवहनगणकयन्त्रप्रयोगादिकौशलवर्धनाय अन्ये च विषयाः निवेशिताः ।

प्रवेशार्हता – व्याकरणशास्त्रस्य प्रौढाध्ययनेच्छया अस्मिन् विभागे प्रवेशमिच्छन्तः छात्राः संस्कृतभाषया संभाषणे, पठने, अवगमने च समर्थाः स्युः । साहित्यप्रवेशः, प्राक्शास्त्री, उत्तरमध्यमा इत्येतासु, एतत्समानासु अन्यासु वा परीक्षासु उत्तीर्णाः अत्र प्रवेशमर्हन्ति । ये संस्कृतभाषाज्ञानवन्त एतासु परीक्षासु भागमगृहीतवन्तोऽपि प्रवेशमिच्छन्ति तेषां परीक्षां कृत्वा चयनं करिष्यते ।  

 

Courses offered in Shastri + Acharya five years programme

 

Semester 1 संस्कृतसाहित्यम् – १ (3) English (4) अष्टाध्यायीस्मरणम् (6)

१,२,३,६/१,६/४,७,८

सामान्यव्याकरणम् (4)

(सन्धिः, कारकम्, समासः, क्रियापरिचयः)

Indic Knowledge Systems – 1 (4)
Semester 2 संस्कृतसाहित्यम् – २ (3) Business Communication (3) अष्टाध्यायीस्मरणम्  (6)

(शेषः)

सिद्धान्तकौमुदी – १ (6)

(आदितः अव्ययान्ता)

Indic Knowledge System – 2 (4)
Semester 3 Computing Lab (1) तर्कसंग्रहदीपिका – १ (4)

(प्रत्यक्षखण्डान्ता)

सिद्धन्तकौमुदी – २ (6)

(स्त्रीप्रत्यायादि-समासाश्रयविध्यन्ता)

तिङन्तप्रक्रिया (5)

(पौष्पपद्धत्यनुसारिणी)

Computing for Business and Society (2)
Semester 4 संस्कृतसाहित्यम् – ३ (3) Communication Lab (1)   तर्कसंग्रहदीपिका – २ (4)  

(अनुमानखडादि-समाप्तिपर्यन्ता)

सिद्धान्तकौमुदी – ३ (6)

(तद्धितप्रभृति-लकारार्थपर्यन्ता)

Introduction to Seva (1)
Semester 5 Communication Lab (2) प्रौढमनोरमा – १ (5) सिद्धान्तकौमुदी – ४ (6)

(पूर्वोत्तरकृतदन्तप्रकरणे)

काशिका (4)

(प्रथमोऽध्यायः)

Yoga and Meditation (1)
Semester 6 प्रौढमनोरमा – २ (6)

(अजन्तपुंलिङ्गान्ता, सशब्दरत्ना)

परिभाषेन्दुशेखरः – १ (6) परिभाषेन्दुशेखरः – २ (6) Business Government and Society (2)
Semester 7 स्वरप्रक्रिया (4) लघुशब्देन्दुशेखरः – १ (6)

(आदितः अजन्तपुंलिङ्गान्तः)

प्रौढमनोरमा – ३ (6)

(अव्ययान्ता, सशब्दरत्ना)

परिभाषेन्दुशेखरः – 3 (4)
Semester 8 लघुशब्देन्दुशेखरः – २ (6)

(अजन्तस्त्रीलिङ्गप्रभृति-अव्ययान्तः)

लघुशब्देन्दुशेखरः – ३ (6)

(स्त्रीप्रत्ययप्रभृति – अव्ययीभावान्तः)

महाभाष्यम् – १ (6)

(१,२,३,४ अह्निकानि)

Semester 9 भाट्टरहस्यम् (4) वाक्यपदीयम् (४)

(साधनसमुद्देशः)

महाभाष्यम् – २ (6)

(५,६,७,८,९ आह्निकानि)

वैयाकरणभूषणसारः (6)
Semester 10 व्युत्पत्तिवादः (4)

(संख्यान्वयविचारपर्यन्तः)

महाभाष्यम् – ३ (5)

(कारकाह्निकम्)  

महाभाष्यम् – ४ (5)

(समर्थाह्निकम्)

वैयाकरणसिद्धान्तलघुमञ्जूषा (6)

(विभक्त्यर्थविचारः)

 

Total number of credits (five year integrated programme) – 198

Total number of credits in Shastri programme – 116

Total number of credits in Acharya programme – 82

 

Semester 1
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Saṁskr̥ti Literature – 1 3
2 English 4
3 Aṣṭādhyāyī – 1 6
4 Saṁskr̥ti Grammar 4
5 IKS – 1 4

 

Semester 2
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Saṁskr̥ti Literature – 2 3
2 Business Communication – 1 3
3 Aṣṭādhyāyī – 2 6
4 Siddhānta-kaumudī – 1 6
5 IKS – 2 4

 

Semester 3
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Computing Lab 1
2 Tarkasaṁgraha-dīpikā 5
3 Siddānta-kaumudī – 2 6
4 Tiṅanta-prakriyā 5
5 Computing for Business and Society 2
Semester 4
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Saṁskr̥t Literature – 3 3
2 Communication Lab – 1 1
3 Tarkasaṁgraha-dīpikā – 2 5
4 Siddānta-kaumudī – 3 6
5 Introduction to Seva 1

 

Semester 5
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Communication Lab – 2 2
2 Prauḍḥa-manoramā – 1 5
3 Siddānta-kaumudī – 4 6
4 Kāśikā 4
5 Yoga and Meditation 1
Semester 6
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Prauḍha-manoramā – 2 6
2 Paribhāṣendu-śekharaḥ – 1 6
3 Paribhāṣendu-śekharaḥ – 2 6
4 Business, Government and Society 2

 

Semester 7
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Svara-prakriyā 4
2 Laghuśabdendu-śekharaḥ – 1 6
3 Prauḍhamanoramā – 3 6
4 Paribhāṣendu-śekharaḥ – 3 4
Semester 8
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Vākyapadīyam 4
2 Laghuśabdendu-śekharaḥ – 2 6
3 Laghuṣabdendu-śekharaḥ – 3 6
4 Mahābhāṣyam – 1 6

 

Semester 9
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Bhāṭṭa-rahasyam 4
2 Mahābhāṣyam – 2 4
3 Mahābhāṣyam – 3 6
4 Vaiyākaraṇa-bhūṣaṇa-sāraḥ 6
Semester 10
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Vyutpattivādaḥ 4
2 Mahābhāṣyam – 3 5
3 Mahābhāṣyam – 4 5
4 Vaiyākaraṇa-siddhānta-laghu-mañjūṣā 6

 

Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Pinterest
aaa