5 Year Integrated Master in Sanskrit – Vyākaraṇa

पाठ्यक्रमनिर्णयभूमिः

सम्प्रदायानुसारेण व्याकरणशास्त्रमधिजिगीषूणां कृते एषः पाठ्यक्रमः परिकल्पितः । पाणिनीये वैदुष्यं प्रेप्सुभिः प्राधान्येन अवगन्तव्याः अंशाः सन्ति अष्टाध्याय्याः क्रमः, शब्दसिद्धिप्रक्रिया, सूत्राणां लक्ष्यसाधकत्वपरीक्षा, आर्थिकविचाराः  चेति । सम्प्रति भारतदेशे अनेकाः व्यकरणाध्य्यनपद्धतयो दरीदृश्यन्ते यत्र एतेषामंशनां क्वचित् कश्चिदाद्रियते । इहास्माभिः ताः पद्धतीरवलोक्य, तदीयैर्गुणैश्छात्राः यथा युज्येरन् तथायं पाठ्यक्रमः परिकल्पितः ।

तत्र सौत्रक्रमज्ञानाय व्याकरणाध्ययनप्राणभूतमष्टाध्याय्याः स्मरणमादौ क्रियते ।

ततः सूत्रार्थज्ञानं, लक्ष्ये तत्समन्वयं च साधयितुं सिद्धान्तकौमुदी अधीयते । सिद्धान्तकौमुद्याः अध्ययनावसरे मध्ये एव, पौष्पी तिङन्तप्रक्रियापद्धतिः बोध्यते, यया पाणिनीयप्रक्रियायाः स्वारस्ये ज्ञाते तिङन्तप्रकरणस्याध्ययने सौकर्यं कल्प्यते । ततः सूत्रार्थानामुपरि प्रौढविचारपरे द्वे व्याख्ये, प्रौढमनोरमा-लघुशब्देन्दुशेखराख्ये अध्याप्येते यत्र प्राधान्येन शब्दसिद्धिप्रक्रियायाः वैशद्येन विमर्शः इतरैः सहकारिभिर्विषयैः सह कृतः । एतेन शब्दसिद्धिप्रक्रियायां पाटवं छात्रा अवाप्नुयुः ।

तत उत्तरं महाभाष्यस्य आद्यानि नवाह्निकानि, समर्थाह्निकं, कारकाह्निकं च अध्याप्यन्ते । अत्र सूत्रस्य अतिव्याप्त्यव्याप्त्यादिविचाराः, प्रत्याख्यानानि, उपसंख्यानानि इति सर्वस्यास्य परिचयो भवति । अनेन शास्त्रस्य सर्वात्मना परीक्षणं भवति ।

ततः आर्थिकविषयाणां परिचयाय वैयाकरणभूषणसारः, लघुमञ्जूषायाः सुबर्थविचारात्मको भागश्च अध्याप्येते । एतन्मध्ये वाक्यपदीयमपि अध्याप्यते यत्र व्याकरणस्य आर्थिकभागस्य मूलभूता अंशा निरूपिताः ।

एतावता अधीतेन छात्राः प्रायेण व्याकरणविषयस्य कस्यापि ग्रन्थस्य अवलोकने अवगमने विमर्शे च सामर्थ्यमाप्नुवन्ति । एतावती अध्ययनपद्धतिः अन्याभिः सभाभिः संचाल्यमानासु परीक्षासु भागग्रहणे छात्राणां सामर्थ्यं भवेदिति धिया, काञ्ची-वेदवेदान्तशास्त्रसभया तेनलीनगर्यां संचाल्यमानां परीक्षापद्धतिं मनसि निधाय कल्पिता ।  

व्याकरणाध्ययनस्य मुख्यमुद्देश्यं भवति शब्दानां साधुत्वपरीक्षा । सा च स्वस्य इतरेषां च प्रयोगेषु । सा च विना प्रामाणिकप्रयोगावलोकनं न शक्यते कर्तुमिति तदर्थं प्राचीनानामर्वाचीनानां च विदुषां प्रयोगपरिचयाय काव्यमप्यत्र अनिवार्यविषयतया निवेशितम् । एवं व्याकरणाध्ययने अपेक्षितस्य न्यायशास्त्रस्य परिचयाय दीपिकासहितः तर्कसंग्रहोऽपि पाठ्यक्रमे निवेशितः ।

ततः छात्राणां संवहनगणकयन्त्रप्रयोगादिकौशलवर्धनाय अन्ये च विषयाः निवेशिताः ।

प्रवेशार्हता – व्याकरणशास्त्रस्य प्रौढाध्ययनेच्छया अस्मिन् विभागे प्रवेशमिच्छन्तः छात्राः संस्कृतभाषया संभाषणे, पठने, अवगमने च समर्थाः स्युः । साहित्यप्रवेशः, प्राक्शास्त्री, उत्तरमध्यमा इत्येतासु, एतत्समानासु अन्यासु वा परीक्षासु उत्तीर्णाः अत्र प्रवेशमर्हन्ति । ये संस्कृतभाषाज्ञानवन्त एतासु परीक्षासु भागमगृहीतवन्तोऽपि प्रवेशमिच्छन्ति तेषां परीक्षां कृत्वा चयनं करिष्यते ।  

 

Courses offered in Shastri + Acharya five years programme

 

Semester 1 संस्कृतसाहित्यम् – १ (3) English (4) अष्टाध्यायीस्मरणम् (6)

१,२,३,६/१,६/४,७,८

सामान्यव्याकरणम् (4)

(सन्धिः, कारकम्, समासः, क्रियापरिचयः)

Indic Knowledge Systems – 1 (4)
Semester 2 संस्कृतसाहित्यम् – २ (3) Business Communication (3) अष्टाध्यायीस्मरणम्  (6)

(शेषः)

सिद्धान्तकौमुदी – १ (6)

(आदितः अव्ययान्ता)

Indic Knowledge System – 2 (4)
Semester 3 Computing Lab (1) तर्कसंग्रहदीपिका – १ (4)

(प्रत्यक्षखण्डान्ता)

सिद्धन्तकौमुदी – २ (6)

(स्त्रीप्रत्यायादि-समासाश्रयविध्यन्ता)

तिङन्तप्रक्रिया (5)

(पौष्पपद्धत्यनुसारिणी)

Computing for Business and Society (2)
Semester 4 संस्कृतसाहित्यम् – ३ (3) Communication Lab (1)   तर्कसंग्रहदीपिका – २ (4)  

(अनुमानखडादि-समाप्तिपर्यन्ता)

सिद्धान्तकौमुदी – ३ (6)

(तद्धितप्रभृति-लकारार्थपर्यन्ता)

Introduction to Seva (1)
Semester 5 Communication Lab (2) प्रौढमनोरमा – १ (5) सिद्धान्तकौमुदी – ४ (6)

(पूर्वोत्तरकृतदन्तप्रकरणे)

काशिका (4)

(प्रथमोऽध्यायः)

Yoga and Meditation (1)
Semester 6 प्रौढमनोरमा – २ (6)

(अजन्तपुंलिङ्गान्ता, सशब्दरत्ना)

परिभाषेन्दुशेखरः – १ (6) परिभाषेन्दुशेखरः – २ (6) Business Government and Society (2)
Semester 7 स्वरप्रक्रिया (4) लघुशब्देन्दुशेखरः – १ (6)

(आदितः अजन्तपुंलिङ्गान्तः)

प्रौढमनोरमा – ३ (6)

(अव्ययान्ता, सशब्दरत्ना)

परिभाषेन्दुशेखरः – 3 (4)
Semester 8 लघुशब्देन्दुशेखरः – २ (6)

(अजन्तस्त्रीलिङ्गप्रभृति-अव्ययान्तः)

लघुशब्देन्दुशेखरः – ३ (6)

(स्त्रीप्रत्ययप्रभृति – अव्ययीभावान्तः)

महाभाष्यम् – १ (6)

(१,२,३,४ अह्निकानि)

Semester 9 भाट्टरहस्यम् (4) वाक्यपदीयम् (४)

(साधनसमुद्देशः)

महाभाष्यम् – २ (6)

(५,६,७,८,९ आह्निकानि)

वैयाकरणभूषणसारः (6)
Semester 10 व्युत्पत्तिवादः (4)

(संख्यान्वयविचारपर्यन्तः)

महाभाष्यम् – ३ (5)

(कारकाह्निकम्)  

महाभाष्यम् – ४ (5)

(समर्थाह्निकम्)

वैयाकरणसिद्धान्तलघुमञ्जूषा (6)

(विभक्त्यर्थविचारः)

 

Total number of credits (five year integrated programme) – 198

Total number of credits in Shastri programme – 116

Total number of credits in Acharya programme – 82

 

Semester 1
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Saṁskr̥ti Literature – 1 3
2 English 4
3 Aṣṭādhyāyī – 1 6
4 Saṁskr̥ti Grammar 4
5 IKS – 1 4

 

Semester 2
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Saṁskr̥ti Literature – 2 3
2 Business Communication – 1 3
3 Aṣṭādhyāyī – 2 6
4 Siddhānta-kaumudī – 1 6
5 IKS – 2 4

 

Semester 3
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Computing Lab 1
2 Tarkasaṁgraha-dīpikā 5
3 Siddānta-kaumudī – 2 6
4 Tiṅanta-prakriyā 5
5 Computing for Business and Society 2
Semester 4
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Saṁskr̥t Literature – 3 3
2 Communication Lab – 1 1
3 Tarkasaṁgraha-dīpikā – 2 5
4 Siddānta-kaumudī – 3 6
5 Introduction to Seva 1

 

Semester 5
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Communication Lab – 2 2
2 Prauḍḥa-manoramā – 1 5
3 Siddānta-kaumudī – 4 6
4 Kāśikā 4
5 Yoga and Meditation 1
Semester 6
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Prauḍha-manoramā – 2 6
2 Paribhāṣendu-śekharaḥ – 1 6
3 Paribhāṣendu-śekharaḥ – 2 6
4 Business, Government and Society 2

 

Semester 7
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Svara-prakriyā 4
2 Laghuśabdendu-śekharaḥ – 1 6
3 Prauḍhamanoramā – 3 6
4 Paribhāṣendu-śekharaḥ – 3 4
Semester 8
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Vākyapadīyam 4
2 Laghuśabdendu-śekharaḥ – 2 6
3 Laghuṣabdendu-śekharaḥ – 3 6
4 Mahābhāṣyam – 1 6

 

Semester 9
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Bhāṭṭa-rahasyam 4
2 Mahābhāṣyam – 2 4
3 Mahābhāṣyam – 3 6
4 Vaiyākaraṇa-bhūṣaṇa-sāraḥ 6
Semester 10
Sl. No. Name of the Course Credits
1 Vyutpattivādaḥ 4
2 Mahābhāṣyam – 3 5
3 Mahābhāṣyam – 4 5
4 Vaiyākaraṇa-siddhānta-laghu-mañjūṣā 6

 





image
Unless we have a definite faith in the goal of our existence, and unless we believe, work for, and actually come to experience the goal positively as an existent factor, there is no hope of any plan becoming successful. —Swami Chinmayananda
2018 © All rights reserved
Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Google Plus
Share On Linkedin
Share On Pinterest
aaa